Houd je vakkennis up-to-date en neem elke dag een kijkje op Lijfblad.nl. Zo kun je jouw klanten nog beter van dienst zijn!

Home>Gezond>Maagzuur: zinvol, zeurend, soms riskant

Gezond

Maagzuur: zinvol, zeurend, soms riskant

06 november 2015
Deel met je vrienden
 
Maagzuur: zinvol, zeurend, soms riskant

In de decembermaand is het weer raak: veel mensen eten dan zoeter en vetter dan normaal en vaak ook meer dan goed voor ze is. Of het nou gaat om het snoepgoed van de Sint, om de sausen bij het kerstmaal, om de oliebollen en hartige hapjes op oudejaarsavond, of om de alcoholhoudende dranken die wat rijkelijker vloeien: het kan allemaal op de maag werken. En vaak is maagzuur de boosdoener van hinderlijke klachten.

Maagklachten

De typische maagklachten die kunnen optreden, zijn een vol en opgeblazen gevoel, boeren, (zure) oprispingen, brandend maagzuur, misselijkheid en overgeven. Brandend maagzuur kan overigens weliswaar een gevolg van (al dan niet overmatige) productie van maagzuur zijn, maar je voelt het meestal in de slokdarm. Door oprispingen en boeren komt het maagzuur in de slokdarm terecht. Als dat vaak gebeurt, kan de slijmlaag van de slokdarm het slijmvlies niet meer voldoende beschermen en zal het slijmvlies beschadigd raken. Het zuur brandt dan achter het borstbeen. Soms is het zo pijnlijk dat men denkt dat de pijn van een hartaanval komt. Niet zo vreemd, want ook het hart zit immers achter het borstbeen.

Zinvol zuur

Dat maagzuur – dat soms zo hinderlijk kan zijn – is op zich wel zinvol. Onze maag produceert het niet voor niets. Het zorgt ervoor dat voedselbrokjes verder worden afgebroken, dat eiwitten en nucleïnezuren denatureren en dat bacteriën kapotgaan. Zou dit niet gebeuren, dan hadden we veel vaker een voedselvergiftiging. Het zuur is ook nodig om pepsinogeen in de maag om te zetten in het enzym pepsine, dat eiwitketens afbreekt tot kleine peptiden of zelfs aminozuren. 

Effectieve slijmlaag

Het geproduceerde maagsap is uiterst zuur (pH 1,5), maar net na een maaltijd – bij een gevulde maag – zal de pH oplopen tot ongeveer 3,5. Nog altijd behoorlijk zuur, maar gelukkig is de maagwand tegen dat zuur beschermd door een effectieve slijmlaag, die bovendien zelf basisch is doordat er bicarbonaat in zit.

Geneutraliseerd

Zodra de – toch nog zure – voedselbrij in de twaalfvingerige darm terechtkomt, belandt die in een bad van basisch natriumwaterstofcarbonaat dat door de alvleesklier wordt afgegeven. Daarmee wordt het zuur geneutraliseerd en is de voedselbrij niet meer agressief voor de darmcellen.

Kringspier

Waardoor krijgt iemand last van maagzuur? De belangrijkste oorzaak is dat het maagzuur in de slokdarm terechtkomt. Daar hoort het niet, de cellen in de slokdarm zijn minder goed tegen het zuur beschermd dan de maagcellen. Maagzuur kan in de slokdarm terechtkomen als de afsluiting tussen de slokdarm en de maag niet goed dicht zit. Normaal komt voedsel in kleine beetjes door die overgang van de slokdarm naar de maag. Van boven naar beneden dus. Als er geen voedsel door hoeft, houdt een kringspier de opening strak gesloten. Die spier wordt geholpen door het middenrif, waar de slokdarm precies op die plaats doorheen gaat. Alleen als er wat lucht moet ontsnappen, gaat de kringspier eventjes open. Soms komt er dan wat maagsap mee, maar dat levert over het algemeen geen problemen op.

Zeurend zuur

In sommige gevallen lukt het niet om de opening voldoende af te sluiten. Bijvoorbeeld als er aan de onderkant veel druk op staat. Dat kan zijn bij een erg volle maag, of als de maag niet genoeg kan uitrekken, maar bijvoorbeeld ook bij een gevorderde zwangerschap. Er kan ook een scheurtje in het middenrif komen. Hierdoor komt het middenrif minder strak om de slokdarm te zitten. Verder kunnen stoffen zoals koffie, vet, scherpe kruiden, alcohol en nicotine de aansturing van de kringspier beïnvloeden. Die kan dan niet meer zo hard knijpen, net zoals de aansturing van het hele lichaam met te veel alcohol te wensen kan overlaten. Door invloed van bepaalde medicijnen, zoals benzodiazepinen, anticholinergica en calciumantagonisten, kan de kringspier ook verslappen. Ook het hormoon progesteron heeft dat effect – bij zwangere vrouwen bijvoorbeeld. Verder kan stress of angst de aansturing verstoren, al kan stress ook op andere wijze tot maagpijn leiden. Zuur dat de slokdarmcellen irriteert, voelen we als een zeurend branderig gevoel achter het borstbeen: brandend maagzuur. Soms komt het zuur zo hoog dat je het kunt proeven; dan spreken we van zure oprispingen. De klachten kunnen opkomen of erger worden als iemand bukt: de zwaartekracht helpt dan ongewenst een handje mee.

Riskant zuur

Cellen in de slokdarm zijn niet goed beschermd tegen maagzuur. Als deze cellen langdurig blootstaan aan maagzuur, kunnen ze beschadigd raken. Maar ook in de maag en in de twaalfvingerige darm kunnen cellen hun bescherming tegen maagzuur kwijtraken. Door de inwerking van het zuur kan dan een irritatie of een ontsteking ontstaan. In een verder stadium kan dat een zweer worden en uiteindelijk kan het ontaarden in kanker. Maagzuur kan dus ook riskant zijn.

Minder last

Om de last – en de gevaren – van maagzuur te verminderen, is het in de eerste plaats belangrijk om eet- en leefgewoonten aan te passen. Bij overgewicht afvallen, niet te veel en niet te vet eten, matig zijn met tabak, alcohol en koolzuurhoudende dranken, rustig eten zodat je geen lucht hapt, regelmatig leven en stress vermijden. Daarnaast kan het bij incidentele klachten helpen om het zuur te binden met een antacidum. Een derde manier is het verminderen van de zuurproductie, bijvoorbeeld door een H2-receptorantagonist (bijvoorbeeld ranitidine of famotidine) of door een protonpompremmer (bijvoorbeeld omeprazol of pantoprazol).

Jouw advies

  • Controleer of de klant medicijnen gebruikt die tot maagklachten kunnen leiden en verwijs in dat geval naar de voorschrijvend arts.
  • De oorzaak van maagpijn kan ook een ernstiger aandoening zijn. Is de pijn al twee weken of langer aanwezig of vermindert de klacht niet door zelfmedicatie? Verwijs de klant dan naar de huisarts.
  • Verwijs bij niet-pluisverschijnselen (gewicht verliezen, bloed bij de ontlasting of in braaksel) direct naar de huisarts of de spoedeisende hulp. 
  • Ook een zwangere vrouw met maagpijn kun je het beste naar de huisarts verwijzen. Er kan iets anders aan de hand zijn.

Maagklachten door medicijnen

Sommige medicijnen kunnen maagklachten als bijwerking hebben:

  • NSAID’s en acetylsalicylzuur kunnen een ontsteking van de maagwand veroorzaken.
  • De kringspier tussen slokdarm en maag kan verslappen bij gebruik van anticholinergica, benzodiazepinen, calciumantagonisten, nitraten en progestagenen.
  • Bisfosfonaten kunnen de wand van de slokdarm beschadigen en moeten daarom zittend of staand en met voldoende water worden ingenomen, waarna de patiënt gedurende dertig minuten niet mag gaan liggen.

 

Bron: Tekst: Winifred Hazelhoff Roelfzema
 
 

Terug naar het nieuwsoverzicht

Deel met je vrienden
 
Lijfblad 6

Lijfblad 6 is uit!

Bekijk bovenstaand magazine online >
doemeewin-LB06-2017-banner-rechtsbanner-tempocol-v2Canesten_Banner-Lijfbladbanner-pharmaconproefexamens-v1-2017