Dossier: Aften en andere mondproblemen
Verschijnselen: pijnlijke kleine, ronde, witgrijze of gelige zweertjes met een rode begrenzing, meestal op het zachte weefsel in de mond; kleine aften verschijnen soms in groepjes, grotere kunnen een grillige vorm hebben.
Oorzaken: onbekend, mogelijk spelen meerdere factoren een rol, zoals beschadigingen van het mondslijmvlies, verminderde afweer, stress en mogelijk overgevoeligheid voor bepaalde voedingsbestanddelen.
Doen: pijnbestrijding, bijvoorbeeld met een mondspoelmiddel, eventueel met een antimicrobiële werking; goede mondhygiëne; bij niet-ernstige klachten is afwachten voldoende.
De mond is een broeinest van bacteriën. Het mondslijmvlies en het speeksel vormen een natuurlijke barrière tegen al deze ziekmakers. Daardoor wordt schade doorgaans voorkomen. Naast de verschillende functies die het speeksel heeft bij het innemen en voorverteren van voedsel en het reinigen van de mond bevat het ook antilichamen en enzymen om ziekmakers onschadelijk te maken.
Wanneer er toch problemen in de mond ontstaan, gaat het vaak om problemen met het gebit, het tandvlees en vooral de overgang daartussen. Maar ook in de rest van de mond kunnen klachten ontstaan die eigenlijk losstaan van het gebit. Zo kun je tijdens de maaltijd per ongeluk op de binnenkant van je wang bijten, waardoor een blaartje ontstaat. Dat is irritant, want je voelt iets wat er niet hoort te zitten, maar dit gaat meestal snel weer over.
Aften
Wel veel hinder kun je ondervinden van aften, vrij kleine maar nogal pijnlijke zweertjes. Omdat de zweertjes zo klein zijn, wordt de pijn als buitenproportioneel ervaren. Iedereen heeft ze wel eens gehad, maar sommige mensen hebben er vaker tot zeer vaak last van. Het is een van de meest voorkomende aandoeningen in de mond naast allerhande gebitsproblemen. Aften komen meestal voor op de binnenkant van de wangen, de binnenkant van de lippen of onder de tong, maar ze kunnen zich ook op andere plaatsen voordoen, zoals op het tandvlees. Aften gaan na een paar dagen meestal vanzelf weer over, maar wanneer ze regelmatig terugkeren en veel hinder veroorzaken, kunnen aanvullende maatregelen wenselijk zijn.
Oorzaken
De precieze oorzaak van aften is niet helemaal duidelijk, maar waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol. Het kan gaan om een besmetting met een bacterie of virus. Zo zijn er aanwijzingen dat stress een rol speelt bij het ontstaan van aften aangezien ze bij sommigen vaak opduiken tijdens examenperiodes. Ook andere vormen van angst en slaaptekort zouden mee kunnen spelen. Verder is duidelijk dat een verminderde afweer aften kan uitlokken. Zo worden aidspatiënten vaak wekenlang gekweld door grote aften.
Ook beschadiging van het mondslijmvlies kan bevorderlijk zijn voor het ontstaan van aften. Mensen met een niet goed passend kunstgebit of jongeren (of ouderen) met een beugel hebben vaker last van aften. Een draadje dat uitsteekt, een slotje dat tegen het wangslijmvlies drukt of een knellend kunstgebit kan de boosdoener zijn. Maar ook zonder een dergelijke constructie in de mond kunnen beschadigingen ontstaan door een scherpe of uitstekende kies of tand. Het is dan verstandig om de tandarts te raadplegen.
Mogelijk kunnen ook bepaalde voedingsbestanddelen een rol spelen, hoewel hiervoor geen hard bewijs bestaat.
Soms wordt gedacht dat vitaminegebrek een rol speelt bij het opkomen van aften, maar dat is een misverstand. Wel is het zo dat vitaminegebrek in zeldzame gevallen tot ontstoken tandvlees kan leiden.
Herpes simplex
Naast aften kunnen ook andere zweertjes in de mond ontstaan, maar deze komen veel minder vaak voor. Wel veelvoorkomend in de mond is koortsuitslag, veroorzaakt door het herpes simplexvirus (HSV). Dit virus kennen we natuurlijk allemaal van de koortslip en in mindere mate van de genitale infectie met HSV. Maar behalve op de lippen kan deze uitslag veroorzaakt door HSV ook in de mond en op de huid rond de mond ontstaan. De primaire HSV-infectie uit zich, vaak al bij baby’s of kleine kinderen, vrijwel altijd in de mond en op het tandvlees. Het virus trekt zich vervolgens terug op een veilige plek in het lichaam om in het latere leven van tijd tot tijd weer toe te slaan en meestal een koortslip te veroorzaken. In de mond kan herpes simplex in zeldzame gevallen ook ontstoken tandvlees (gingivitis) veroorzaken.
Ook is het mogelijk dat er in de mond tegelijkertijd van HSV en aften sprake is. Dit kan gevolgen hebben voor de behandeling aangezien sommige middelen tegen aften juist bevorderlijk zijn voor HSV. Hierbij valt te denken aan corticosteroïden die soms bij zeer ernstige vormen van aften worden ingezet, maar die er wel voor zorgen dat HSV goed kan gedijen. Gelukkig zal er bij dergelijke ernstige vormen van aften altijd sprake zijn van tussenkomst van de huis- of tandarts, die hier alert op is.
Spruw
Spruw is een infectie van het mondslijmvlies met de schimmel Candida albicans. Vooral het tandvlees wordt hierdoor aangedaan en spruw is dan ook een vorm van gingivitis. Hierbij ontstaat een wit laagje op het tandvlees waardoor dit geïrriteerd raakt. Dit kan zich uitbreiden naar de tong en de mondhoeken. Het geïnfecteerde weefsel kan hierdoor makkelijk gaan bloeden. In de mond krijgen schimmels doorgaans nauwelijks een kans, maar bij gebruik van antibiotica of bij een veranderde gezondheidstoestand van een persoon (verminderde weerstand) kunnen ze toch toeslaan. Een mondspoelmiddel of zuigtablet met een schimmeldodende werking kan de oplossing zijn. Daarnaast is goede mondhygiëne van belang door vooral goed te poetsen en te flossen of ragen. En het gebit moet natuurlijk in goede staat zijn.
Mondhygiëne
Een goede mondhygiëne is noodzakelijk voor een gezond gebit inclusief tandvlees. Maar ook de rest van de mond is gebaat bij een goede hygiëne. Daardoor is het nuttig om behalve het tandvlees ook andere delen van de mond regelmatig lichtjes te poetsen met een zachte tandenborstel. Denk daarbij aan de ruimte tussen wangslijmvlies en gebit en de tong. Doe dit wel heel voorzichtig om beschadiging van het mondslijmvlies te voorkomen.
In geval van aften is licht poetsen van het mondweefsel buiten de tanden echter af te raden. De aft kan daardoor namelijk beschadigd raken, waardoor elders in de mond nieuwe aften kunnen ontstaan.
Tip
Bij gebruik van een mondspoel- of ander middel met een pijnstillende werking mag niet te snel gegeten of gekauwd worden. Door de verdovende werking van zo’n middel kun je per ongeluk op je tong of wang bijten, waardoor de klachten waarvoor het middel bedoeld is juist verergeren.
Volg ons