Zelfzorg: Verkoudheid & Griep
Het nieuwe jaar is weer begonnen. En wat het weer ook brengen zal, het kan zomaar zijn dat we massaal verkouden zijn of met koorts en een griepje onder de dekens kruipen.
Verschil
Hoewel we een verkoudheid stiekem ook nog wel eens een griepje noemen is er toch wel een verschil. Bij griep heb je naast verkoudheidsverschijnselen namelijk ook last van koorts. Ook kan het gepaard gaan met spierpijn. De verwarring is begrijpelijk: bij een flinke verkoudheid met keelontsteking of bijholteontsteking kan er ook verhoging optreden. Echter wordt de koorts dan door de ontsteking veroorzaakt. Bij een normale verkoudheid is er geen sprake van koorts of verhoging.
Slijmerig
Een verkoudheid kan zich op verschillende manieren uiten, maar heeft altijd te maken met geïrriteerd slijmvlies. De slijmvliezen zijn belangrijk voor het functioneren van het lichaam en je komt ze daarom ook overal tegen. Zo ook in de neus, keel, de longen en de holtes die deel uitmaken van de schedel. De slijmvliezen in je neus vangen ongewenste indringers zoals virussen, bacteriën, stofdeeltjes en pollen op. Het slijmvlies kapselt deze indringers in en voert ze af waarna ze het lichaam worden uitgewerkt. Bijvoorbeeld door te snuiten of niezen. Ook het slijmvlies in de keel (en longen) heeft als functie om ongewenste indringers uit te kunnen hoesten. Soms raakt het slijmvlies erg geïrriteerd en zwelt het dusdanig op dat je er last van krijgt. Dit gebeurt vaak tijdens een verkoudheid.
Uitdrogen
Er zijn ook verkoudheidsverschijnselen waarbij het slijmvlies juist is uitgedroogd. Wanneer je bijvoorbeeld door een verstopte neus genoodzaakt door de mond moet ademen, kan het slijmvlies in de keel uitdrogen. Hierdoor ontstaat pijn in de keel en het biedt een mooie voedingsbodem voor bacteriën en virussen om zich in te nestelen en een ontsteking te veroorzaken. Overigens kan veelvuldig hoesten ook keelpijn veroorzaken.
Oorontsteking
Meestal begint een verkoudheid in de neus, omdat de neus het eerste portaal vormt van de weerstand. Maar ook hoesten, keel- en zelfs oorpijn zijn allemaal verschijnselen die bij een verkoudheid de kop op kunnen steken. Oorpijn is vaak een bijverschijnsel door de vergrote druk op het oor en aangezicht bij een neusverkoudheid. Wanneer de pijn echter heel erg is, kan er sprake zijn van een middenoorontsteking. De bacteriën of het virus wat de neusverkoudheid heeft veroorzaakt kan door te hard of verkeerd snuiten, of gewoon omdat het een andere uitweg heeft gevonden, in het middenoor terechtkomen via de buis van Eustachius. Raadpleeg bij hevige oorpijn – vooral bij kinderen – eerst een arts.
Schone luchtwegen
Hoest komt vaak voor bij verkoudheid. Hoesten is een manier van het lichaam om de luchtwegen schoon te maken. In het geval van een verkoudheidsvirus, probeert het lichaam de dieper gelegen luchtwegen (keel en longen) virusvrij te krijgen door te hoesten. Eigenlijk net als een niesbui. Vooral bij irritatie ontstaat hoesten. Er zijn twee soorten hoest: droge en productieve hoest.
Droog
Droge hoest staat ook bekend als kriebelhoest en ontstaat vaak wanneer je gaat liggen of wanneer het lichaam opwarmt. Bijvoorbeeld wanneer je van buiten naar binnen komt. Bij kriebel- of droge hoest komt er geen slijm vrij en het voelt ook droog aan. Het klinkt zelfs droog als je hoest. Bij kriebelhoest hebben veel mensen de neiging om te gaan kuchen of alleen de keel te schrapen, maar het is beter om door te hoesten. Zo maak je de luchtwegen vrij. Bij een droge hoest heb je vaak baat bij een hoestdrank die kalmerend werkt met een hoestprikkeldempende werkzame stof, zodat je niet al te veel hoeft te hoesten.
Productief
Wanneer tijdens een verkoudheid de slijmvliezen in de luchtwegen zijn opgezet om zo het virus of de bacterie in te kapselen, kan er ook hoest ontstaan. Dit heet een productieve of vastzittende hoest. Het lichaam wil via hoesten de luchtwegen schoon maken, maar hierbij hoest je vaak slijm op – vandaar de naam. Bij een productieve hoest kun je een slijmoplossende hoestdrank adviseren. Deze lost het overtollige slijm op, wanneer het hoesten makkelijker gaat. Ook bij een vastzittende hoest is het belangrijk om goed door te hoesten.
Bloedneus
Ken je dat? Heeft het gesneeuwd, snuit je je neus en heb je een bloedneus. Een bloedneus ontstaat vaak spontaan, maar meestal zijn de slijmvliezen in de neus dan droog en kwetsbaar. Door de warmte in huis en de droge kou buiten kunnen de slijmvliezen in de neus kwetsbaar en droog worden, waardoor je makkelijker een bloedneus krijgt. Heb je snel last van een bloedneus? Snuit dan met beleid je neus en bedek buiten je neus met een sjaal, zodat de lucht die je inademt warmer is. Zo blijven de slijmvliezen vochtiger.
Griep
Ook in de winter zullen er veel mensen een paar dagen het bed in duiken met griep. Griep wordt veroorzaakt door griepvirussen. Bij griep heb je vaak last van één of meer verkoudheidsverschijnselen, in combinatie met spierpijn en koorts. Koorts is een teken van het lichaam dat er een ontsteking in het lichaam aanwezig is. Door het lichaam op te warmen kan het afweersysteem het virus beter uit het lichaam verwijderen. Bij verkoudheid kun je last hebben van een verhoging, we spreken pas van griep wanneer er koorts is en het is veroorzaakt door een griepvirus.
Zweten
Koorts is eigenlijk net als hoesten een reactie van het lichaam om ongewenste indringers uit het lichaam te verbannen. Bovendien ga je ervan zweten, een goede manier om het virus uit het lichaam te laten verdwijnen. Normaal heeft de mens een lichaamstemperatuur tussen de 36,5 en 37,5 graden Celsius. Het lichaam heeft nagenoeg altijd dezelfde temperatuur – hoe koud het ook is buiten of hoe koud je het ook hebt. Wanneer de temperatuur tegen de 38 graden Celsius loopt, spreken we van verhoging. Eigenlijk is dit pas bij 38,5, maar gemakshalve wordt 38 graden aangehouden om de grens tussen koorts en verhoging aan te geven. Vanaf 38,5 of 39 graden Celsius verandert de verhoging in koorts. Deze kan bij een gewone virale infectie oplopen tot 41,7 graden Celsius. Als het die grens overschrijdt moet de huisarts worden ingeschakeld; er is dan meer aan de hand in het lichaam.
Temperaturen
Het is voldoende om bij koorts – mits de huisarts anders aangeeft – eenmaal per dag te temperaturen. De meest betrouwbare lichaamstemperatuur krijg je door rectaal (in de anus) te meten. Oraal meten (in de mond) kan ook, maar deze temperatuur ligt gemiddeld een halve tot een hele graad lager. Met een oorthermometer kun je de temperatuur ook betrouwbaar meten, mits goed uitgevoerd. Hiervoor geldt: oefening baart kunst. Lees daarom goed de bijsluiter voor gebruik.
Hoog
Hoge koorts schrikt meestal af, toch zal bij een normale virale infectie, zoals griep, de lichaamstemperatuur niet verder stijgen dan 41,7 graden Celsius. De hoogte van de koorts zegt trouwens niets over de ernst of aard van de ziekte, wel over hoe degene met koorts zich voelt. Hoe hoger de koorts, des te geradbraakter zal hij zich voelen. Dat heeft te maken met het opwarmen van het lichaam en het innerlijke gevecht met de virale infectie. Door de snelle opwarming van het lichaam, wordt er vocht ontrokken aan spieren en pezen, die zij hard nodig hebben om te functioneren. Maar omdat dit vocht nodig is voor de bestrijding van de infectie (en infecties onttrekken ook veel vocht om zich in leven te houden), kan er spierpijn ontstaan. Koorts vergt veel van het lichaam, waardoor deze na de koorts vermoeid en slap kan zijn. Door gezond te eten, goed te drinken (vooral water en desnoods om alles aan te vullen sportdrankjes) en de frisse buitenlucht op te zoeken kun je het lichaam er weer bovenop helpen. Een goed voedingssupplement is hierbij vaak ook gewenst.
Belangrijk
Omdat de lichaamstemperatuur bij een normale infectieziekte nooit boven de 41,7 graden Celsius stijgt, kun je niet doodgaan aan de koorts of er hersenbeschadigingen aan over houden. Wanneer de koorts boven de 42 graden Celsius komt, moet er altijd een arts worden ingeschakeld: er is dan meer aan de hand dan een simpel griepje.
Kinderkoorts
Bij kinderen kan koorts heel snel oplopen, waardoor een koortsstuip kan ontstaan. Deze wordt veroorzaakt door een tijdelijke ontregeling in de hersenen waardoor het kind niet normaal reageert: het lichaam wordt stijf of juist heel erg slap, soms gevolgd door schokken in armen en/of benen. Het kan er zeer verontrustend uitzien voor ouders, omdat het lijkt op een epilepsieaanval. Daarbij kan het kind of heel zwaar of juist niet ademhalen. Na een koortsstuip moeten kinderen vaak huilen, waarna ze in slaap vallen. Daarna zijn ze het vaak weer vergeten. Een koortsstuip duurt niet langer dan een kwartier, meestal is het eerder afgelopen. Het komt voornamelijk voor bij kinderen tussen 6 maanden en vijf jaar oud. Niet alle kinderen krijgen last van deze koortsstuipen, de kans erop wordt groter wanneer het in de familie voorkomt. Een koortsstuip is niet ernstig, maar ziet er akelig uit. Vooral wanneer de ouders er niet op voorbereid zijn. Meestal blijft het bij één koortsstuip per infectieziekte (omdat het alleen voorkomt bij die eerste snel oplopende koorts). Het is belangrijk het kind tijdens een stuip niet alleen te laten en de schokken van armen en benen niet tegen te houden. Verwijs de ouders altijd door naar de huisarts.
Koortsstuip
- Het is verstandig met het kind naar de huisarts te gaan wanneer:
- het om de eerste koortsstuip gaat;
- het kind jonger dan 6 maanden en ouder dan vijf jaar is;
- het kind vaker een koortsstuip heeft gehad en deze anders verloopt dan normaal;
- de koortsstuip zich herhaalt tijdens dezelfde ziekteperiode;
- er ook sprake is van nekpijn of een stijve nek;
- er wel een stuip is, maar het kind geen koorts heeft;
- de ouders erg ongerust zijn.
Koortsverlagend
De pijnstillers in het drogisterijvak werken antipyretisch, ofwel koortsverlagend. Wanneer er behoefte is aan een pijnstiller kan dit dus met een gerust hart genomen of gegeven worden. Bovendien helpt het de pijn die griep kan geven te bestrijden. Geef kinderen met koorts echter geen aspirine (acetylsalicylzuur); het kan het syndroom van Reye veroorzaken.
Koortsregels
Bij koorts hoef je niet per se in bed te blijven liggen, als je jezelf verder goed voelt, kun je best onder de dekbed uit. Kinderen hoeven ook niet in bed onder dikke dekens gestopt te worden. Wanneer het kind hangerig is en zelf aangeeft te willen liggen, maak dan een bedje op de bank met een dun dekentje. Wil het spelen, laat het dan lekker zijn gang gaan. Door koorts vermindert vaak de eetlust. Niet of nauwelijks eten is geen probleem, maar er moet wel flink gedronken worden, vooral kinderen moeten drinken. Water is in ieder geval goed, maar bouillon (vult zouttekorten aan), thee (dorstlessend met smaak), vruchtensap (voor de nodige vitamine C) en cola (met opwekkende cafeïne) kunnen natuurlijk ook.
Koortslip
Wist je dat een koortslip uit de tent wordt gelokt door vrieskou, schraal weer en fel zonlicht? Adviseer je klant op heldere dagen met veel zon en natuurlijk op de wintersport koortslipcrème mee te nemen.
Volg ons